573 wetenschappers waarschuwen EU: versoepel pesticidenregels niet zonder onafhankelijk onderzoek
Maar liefst 573 Europese wetenschappers en deskundigen roepen het Europees Parlement en de EU lidstaten op om de behandeling van nieuwe Europese regels rond pesticiden tijdelijk stil te leggen. Hun boodschap is duidelijk: laat eerst onafhankelijk onderzoeken wat de gevolgen zijn voor mens, natuur en milieu.
Aanleiding is het Europese Food and Feed Safety Omnibus pakket. Daarmee wil de Europese Commissie verschillende regels rond voedselveiligheid en gewasbeschermingsmiddelen vereenvoudigen. Een belangrijk onderdeel betreft de manier waarop toegelaten werkzame stoffen van pesticiden opnieuw worden beoordeeld.
Waarom maken wetenschappers zich zorgen?
Onder de huidige Europese regelgeving worden werkzame stoffen na een bepaalde periode opnieuw beoordeeld. Dat is belangrijk omdat onze wetenschappelijke kennis voortdurend verandert.
Een bestrijdingsmiddel dat jaren geleden op basis van de toen beschikbare gegevens werd toegelaten, kan later toch schadelijker blijken voor bijvoorbeeld insecten, bodemleven, waterkwaliteit of de menselijke gezondheid.
De Europese Commissie wil deze systematische periodieke herbeoordeling vervangen door een meer gerichte aanpak. Volgens de Commissie kan daarmee administratieve belasting worden verminderd. Wetenschappers vrezen echter dat hierdoor belangrijke nieuwe risico's te laat aan het licht komen.
Ons eigen hommelonderzoek laat zien waarom monitoring nodig blijft
Voor de Bijenstichting is dit geen theoretische discussie. Ons eigen onderzoek naar bestrijdingsmiddelen in dode hommels laat zien waarom het belangrijk is om ook na toelating van middelen kritisch te blijven kijken naar wat er daadwerkelijk in het milieu gebeurt.
Tijdens ons citizen science onderzoek werden in 2025 door inwoners uit heel Nederland meer dan 3.000 dode hommels ingezonden. Een selectie hiervan is onderzocht op resten van bestrijdingsmiddelen.
De analyses leverden een zorgwekkend beeld op. In de onderzochte monsters werden tientallen verschillende stoffen aangetroffen, waaronder stoffen die niet meer zijn toegestaan. Bovendien werden in afzonderlijke monsters regelmatig meerdere stoffen tegelijkertijd gevonden.
Dat laatste is belangrijk. Bij de toelating van bestrijdingsmiddelen wordt vooral gekeken naar afzonderlijke werkzame stoffen. In de praktijk kunnen hommels echter tegelijkertijd met verschillende stoffen in aanraking komen. Over de mogelijke combinatie effecten daarvan weten we nog onvoldoende.
Ons onderzoek bewijst op zichzelf niet dat alle aangetroffen stoffen de doodsoorzaak van de onderzochte hommels waren. Het laat wél zien hoe complex de werkelijke blootstelling van insecten aan bestrijdingsmiddelen kan zijn.
Nieuwe wetenschappelijke kennis moet mee blijven tellen
Juist daarom is periodieke herbeoordeling zo belangrijk. Wetenschappelijke kennis staat niet stil. Nieuwe onderzoeken kunnen bijvoorbeeld effecten aantonen die bij de oorspronkelijke toelating nog niet bekend waren, zoals gevolgen van langdurige blootstelling, lage concentraties, effecten op gedrag en voortplanting of blootstelling aan meerdere stoffen tegelijk.
Wanneer een werkzame stof eenmaal is toegelaten, moet nieuwe onafhankelijke wetenschappelijke kennis aanleiding kunnen blijven geven om opnieuw naar de risico's te kijken.
Eerst onafhankelijk onderzoek
Volgens de 573 wetenschappers zijn de voorgestelde veranderingen zo ingrijpend dat eerst een onafhankelijke effectbeoordeling nodig is.
De brief is geïnitieerd door Martina Vijver, hoogleraar Ecotoxicologie aan de Universiteit Leiden. De ondertekenaars vragen het Europees Parlement en de EU lidstaten de behandeling van de voorstellen tijdelijk te pauzeren totdat de mogelijke gevolgen zorgvuldig zijn onderzocht.
Bescherming van bijen mag niet worden afgezwakt
De Bijenstichting deelt de zorg dat vereenvoudiging van Europese regelgeving niet ten koste mag gaan van de bescherming van bestuivers en biodiversiteit.
De toelating van een bestrijdingsmiddel mag geen vrijbrief voor onbepaalde tijd worden. Wanneer uit nieuw onderzoek of monitoring in het veld blijkt dat risico's groter of ingewikkelder zijn dan bij de oorspronkelijke toelating werd gedacht, moet Europa kunnen ingrijpen.
De oproep van 573 wetenschappers is daarom belangrijk: verander regels die mens en natuur moeten beschermen pas nadat onafhankelijk is onderzocht wat daarvan de gevolgen zijn.
Voor bijen kan voortschrijdend wetenschappelijk inzicht letterlijk van levensbelang zijn.