arrow_drop_up arrow_drop_down

Het is nu of nooit voor de bijen in de EU: bescherm de akkerhommel én de honingbij

Een oproep aan minister Carola Schouten van zeven hoogleraren en negen milieuorganisaties om komende week voor een wetenschappelijk onderbouwde bescherming van alle bestuivers in de EU te pleiten. 


Zou u pesticidenfabrikanten of ecologen en toxicologen laten bepalen welke pesticiden veilig zijn voor bijen? Dit is de vraag waar de lidstaten van de EU op 23 februari 2021 voor staan. Na 7 jaar politiek touwtrekken is het zeer urgent dat er een goed, wettelijk kader komt om bijen te beschermen. Helaas staat het er droevig voor. Het bijenrichtsnoer, een toetsingskader waar alle gewasbeschermingsmiddelen aan moeten voldoen, is ernstig afgezwakt door de lobby van de gewasbeschermingsmiddelenindustrie. Minister Schouten zegt alle bijen te willen beschermen, maar lijkt nu toch de misleidende rekenmodellen van pesticidenfabrikanten te gaan volgen. Het gevaar dreigt dat wilde bijen en hommels straks helemaal geen bescherming krijgen, terwijl zij essentieel zijn voor onze voedselproductie, de natuur, onze economie en ons voortbestaan.


Het gaat slecht met de wilde bijen, hommels, honingbijen en andere bestuivers. 75% van de insectenmassa verdween in de afgelopen 25 jaar en 55% van onze Nederlandse wilde bijensoorten staat op de rode lijst. De intensieve landbouw met haar pesticidengebruik en monoculturen is hier grotendeels debet aan. Het originele bijenrichtsnoer, een EU-toetsingskader uit 2013 over de veiligheid van pesticiden voor bestuivers, wordt echter al jaren tegengehouden door lidstaten die luisteren naar de lobby van de pesticidenindustrie. Ook minister Schouten werd door de Tweede Kamer tot de orde geroepen omdat Nederland achter de schermen het originele bijenrichtsnoer bleek tegen te houden. Met een motie werd zij verplicht om zich in te zetten voor de wettelijke bescherming van alle soorten bijen. 


Sinds januari 2019 is er een nieuwe variant van het bijenrichtsnoer in de maak, die sterk is afgezwakt ten opzichte van het origineel uit 2013. In 2013 werd het percentage natuurlijke sterfte op basis van veldonderzoek vastgesteld op 7%. In samenwerking met pesticidenfabrikant Syngenta is een nieuw rekenmodel ontwikkeld genaamd Beehave, dat het natuurlijke sterftepercentage tot wel 20% kan oprekken. Dit rekenmodel is onvoldoende getoetst aan andere wetenschappelijke onderzoeken of veldproeven en geeft zeker op de langere termijn uitkomsten die niet overeenkomen met de ecologische realiteit. Deze werkwijze zal er waarschijnlijk voor zorgen dat sterfte door pesticiden gaat vallen onder de zogenaamde ‘natuurlijke sterfte’ en er dus toch voor bijen zeer schadelijke middelen op de markt gebracht kunnen worden. Bovendien voorspelt het model wat er gebeurt met de honingbij, niet met alle 359 soorten wilde bijen die veel kwetsbaarder zijn dan honingbijen. Toch lijkt minister Schouten nu in te willen instemmen met dit rekenmodel, ondanks een recent aangenomen motie van de Tweede Kamer die haar oproept om maximaal 7% sterfte in honingbijkolonies toe te laten. 


Als wetenschappelijke experts, en pleitbezorgers van natuur-inclusieve landbouw en biodiversiteit, vinden wij dat Nederland niet in zee moet gaan met dit rekenmodel. Het nieuwe bijenrichtsnoer schiet ernstig tekort omdat het zich uitsluitend richt op de relatief weerbare honingbijen die in grote kolonies leven. Wilde bijen en hommelsoorten leven solitair of in kleine kolonies en zijn vele malen kwetsbaarder voor pesticiden. Bij een toetsingskader met een sterftepercentage dat ligt tussen de 7 en 20% van honingbijvolken, zijn de meeste wilde bijen en hommels allang dood. Dat kunnen we niet riskeren. De ecologie én economie op aarde kunnen niet zonder wilde bijen en hommels. Alleen Nederland investeert al €510 miljard in activiteiten waarbij alle bijen nodig zijn en financiële instellingen vroegen afgelopen najaar aan wereldleiders om de natuur beter te beschermen. De EU landen Zweden, Duitsland, België en Tsjechië zien inmiddels ook het belang van de bescherming van wilde bijen in en steunen sinds enkele maanden een bijenrichtsnoer dat expliciet wilde bijen beschermt.


Nederland zou, in lijn met de motie van de Tweede Kamer, komende week in de EU moeten pleiten voor een bijenrichtsnoer met een gedegen en wetenschappelijk gefundeerde bescherming van alle bestuivers in Europa.


22 februari 2021


Ondertekend door:


Louise Vet, em. hoogleraar in Evolutionary Ecology (WUR), Netherlands Institute of Ecology (NIOO-KNAW)


Edith Lammerts van Bueren, em. hoogleraar Biologische Plantenveredeling (WUR)


Paul C. Struik hoogleraar Gewasfysiologie (WUR)


Frank Berendse em. hoogleraar plantenecologie en natuurbeheer (WUR)


Klaas van Egmond, em. hoogleraar milieukunde en duurzaamheid (UU)


Jan Rotmans, hoogleraar Sustainability Transitions at Drift (EUR)


Franciska de Vries, hoogleraar of Earth Surface Science (UvA)


Marjan Minnesma, Urgenda


Johan Vollenbroek, Mobilisation for the Environment


Hans Muilerman, PAN NL


Ruud Zanders, Caring Farmers


Anna Schoemakers, Greenpeace Nederland 


Ted van den Bergh, Global Biosphere Foundation


Wouter van Dieren, Club of Rome


Maaike Molenaar, Bijenstichting


Sonne Copijn, Bee Foundation

Samenvatting

Bijenrichtsnoer (Engels Bee Guidance) is een Europees procedure waaraan toetsing van bestrijdingsmiddelen moeten voldoen.

De EFSA heeft al in 2013 een eerste opzet gemaakt. Daarin werden ook veldtoetsen en toetsing giftigheid van hommels en andere wilde bijen meegenomen. 

Door politieke druk van o.a. Nederland zijn veel onderdelen geschrapt. Nu wil met de rekenmethode toepassen dat een hoge natuurlijke sterfte van 20% als normaal beschouwd i.p.v. 7%!


Waarom dit initiatief?

Sonne Copijn van Bee Foundation en de Bijenstichting maken zich al jaren zorgen over de bijensterfte onder honingbijen en achteruitgang van wilde bijen.

In 2018 organiseerden zijn succesvol de petitie : 

'Steun de bij, Nederland gifvrij!' met ruim 75.000 handtekeningen.

Uiteindelijk werden drie soorten "bijengif" (Neonicotinoiden) binnen de EU verboden voor alle buitenteelten.

Vragen of tips? Neem contact op via steundebijen@gmail.com

Deel deze pagina op sociale media met #hetfinalegevechtvoordebijen

NOS Met het Oog op Morgen op 16 juli 2020

Op hoog ambtelijk niveau was in juli 2020 ook al een overleg tussen de lidstaten over het zogenoemde bijenrichtsnoer. Dat klinkt misschien saai, maar het gaat over de regels voor het gebruik van landbouwgif. En dat kan grote gevolgen hebben voor bijen en andere insecten. Bijendeskundige Sonne Copijn legt uit.