Alles over bijen en hommels

Een wilde bij is een bijensoort die in de natuur leeft en niet door imkers wordt gehouden. Hieronder vallen zowel hommels als solitaire bijen. Wilde bijen maken hun nest bijvoorbeeld in de grond, in hout of in holle stengels.

De meeste soorten wilde bijen zijn solitaire bijen. Een solitaire bij leeft alleen, zonder koningin of werksters. Elke vrouwelijke bij bouwt haar eigen nest en zorgt zelfstandig voor haar nakomelingen. Dit gedrag verschilt van honingbijen en hommels, die juist in kolonies leven. In Nederland komen van oorsprong meer dan 350 soorten wilde bijen voor.

Omdat de term ‘solitaire bij’ minder bekend is, maken we op deze website een praktisch onderscheid tussen drie groepen: solitaire wilde bijen, hommels en honingbijen. Hoewel hommels ook onder de wilde bijen vallen, kiezen we hier voor een eenvoudige en duidelijke indeling.

Behangersbij 

In Nederland komen honderden soorten solitaire wilde bijen voor, elk met een eigen leefwijze en voorkeur voor planten. Bekende groepen zijn zandbijen, metselbijen en behangersbijen.

Elke soort heeft specifieke eisen aan voedsel en nestplek. Sommige soorten verzamelen alleen stuifmeel van één plantensoort. Dit maakt ze kwetsbaar voor veranderingen in het landschap.

De diversiteit aan soorten zorgt voor stabiliteit in ecosystemen. Als één soort verdwijnt, kan een andere soort soms de bestuiving overnemen. Deze balans werkt alleen als er voldoende soorten aanwezig blijven.

Akkerhommel

Hommels zijn sociale bijen die in kleine kolonies leven en een belangrijke rol spelen bij bestuiving. In Nederland komen ongeveer 20 tot 30 soorten hommels voor.

Een hommelkolonie bestaat uit een koningin, werksters en mannetjes. De koningin begint in het voorjaar alleen en bouwt het nest stap voor stap op. Dankzij hun dichte beharing en het vermogen om hun lichaam op te warmen, kunnen hommels al bij lage temperaturen vliegen. Daardoor zijn ze vaak al vroeg in het voorjaar actief.

Hommels zijn belangrijke bestuivers van planten en gewassen, zoals tomaten en bessen. Ze maken gebruik van een techniek die ‘trilbestuiving’ wordt genoemd, waarbij ze stuifmeel los trillen uit bloemen. Deze methode maakt hen bijzonder efficiënte bestuivers.

Een zieke of uitgeputte bij kun je in sommige gevallen helpen door haar rust en een beetje energie te geven. Dit zie je vaak bij hommels die stil op de grond zitten, vooral in het vroege voorjaar wanneer ze net uit hun winterslaap komen.

In deze periode kun je een hommel eventueel een kleine hoeveelheid suikerwater geven, maar alleen als tijdelijke ondersteuning. Het gaat dan vaak om koninginnen die een nieuw nest moeten starten. Door een koningin te helpen, vergroot je de kans dat er later een hele kolonie ontstaat. Geef nooit honing omdat dit ziektes kan overbrengen op bijen.

Later in het jaar heeft helpen meestal minder effect, omdat het dan vaak om werksters gaat met een korte levensduur. Daarom is het belangrijk om te weten dat individuele hulp slechts een kleine rol speelt.

De echte oplossing ligt in het structureel helpen van bijen. Door te zorgen voor voldoende bloemen, voedsel en nestplekken in tuinen en het landschap, help je bijen veel effectiever en op de lange termijn.