Fossiele honingbij vult gat van miljoenen jaren in bijenevolutie
In Japan is een bijzondere fossiele honingbij ontdekt die nieuw licht werpt op de evolutie van honingbijen. De nieuwe soort, Apis aibai, leefde ongeveer 2,2 tot 2,8 miljoen jaar geleden. Daarmee vult deze vondst een belangrijk gat in het fossielenbestand van honingbijen.
Een honingbij van één centimeter
Het fossiel werd gevonden in de prefectuur Hyogo in Japan, in gesteentelagen die zijn ontstaan uit vulkanisch materiaal en afzettingen van een voormalig meer. Het gaat om een werkster van ongeveer één centimeter lang.
Photographs of Apis (Apis) aibai sp. nov. (SOU-002). A. Fossil-bearing piece (38.3 mm × 67.1 mm × 9.8 mm); B. Studied fossil reflecting dorsal view of SOU-002.
Ondanks zijn ouderdom zijn onder andere de vleugels, achterpoten en delen van het achterlijf voldoende goed bewaard gebleven om de bij te vergelijken met huidige honingbijsoorten. Vooral de vorm en adering van de vleugels waren belangrijk om vast te stellen dat het om een tot nu toe onbekende soort gaat.
Een ontbrekend stukje in de evolutie
Fossielen van honingbijen zijn zeldzaam. Veel bekende fossiele soorten zijn tientallen miljoenen jaren oud en stammen uit het Oligoceen en Mioceen. Daarnaast zijn er veel jongere fossielen bekend die al tot nog levende honingbijsoorten behoren.
Daartussen ontbrak lange tijd een belangrijk deel van de geschiedenis.
Apis aibai vult precies een deel van dat gat. Het is volgens de onderzoekers de jongste bekende uitgestorven honingbijsoort en tegelijkertijd het oudste fossiele bewijs van het ondergeslacht Apis. Tot deze groep behoren onder andere onze westerse honingbij Apis mellifera en de Aziatische honingbij Apis cerana.
Verwant aan een tropische honingbij
Opvallend is dat Apis aibai kenmerken vertoont die sterk lijken op die van Apis nigrocincta. Deze honingbij komt tegenwoordig alleen voor in de Filipijnen en Indonesië.
Dat suggereert dat deze groep honingbijen miljoenen jaren geleden een veel groter verspreidingsgebied had en zelfs voorkwam in het toenmalige gematigde Japan. De onderzoekers opperen bovendien dat deze uitgestorven groep mogelijk verwant is aan de voorouders van Apis cerana, de enige honingbij die van nature in Japan voorkomt.
Fossielen en DNA vertellen samen het verhaal
De ontdekking is ook interessant omdat genetisch onderzoek al suggereerde dat het ondergeslacht Apis veel ouder moest zijn dan uit de beschikbare fossielen bleek.
Met Apis aibai is er nu daadwerkelijk fossiel bewijs dat deze groep honingbijen minstens enkele miljoenen jaren geleden al in Oost Azië voorkwam. Daarmee komen twee manieren om de evolutie van bijen te reconstrueren, DNA onderzoek en fossielenonderzoek, dichter bij elkaar.
De vondst laat vooral zien hoe lang de evolutionaire geschiedenis van bijen is. De bijen die we tegenwoordig zien, zijn het resultaat van miljoenen jaren evolutie, klimaatverandering, verspreiding en het ontstaan en verdwijnen van soorten.
