Hommels trekken gezichten: wat een kopschudder ons vertelt over het gevoelsleven van bijen

Stel je voor: je zet een hommel voor een druppel suikerwater, en na afloop steekt ze haar tong uit alsof ze haar lippen aflikt. Geef je haar iets bitters of zouts, dan schudt ze haar kop en veegt ze haar mond schoon — precies zoals wij zouden doen bij een slok bedorven melk. Klinkt als iets uit een tekenfilm, maar het is echt waargenomen, in slow motion, door onderzoekers. En het roept een verrassend grote vraag op: hebben hommels zoiets als een gevoelsleven?

"Bee Lab, Southern Medical University, Guangzhou, China"

Wat onderzoekers zagen

Wetenschappers filmden hommels op het moment dat ze verschillende vloeistoffen proefden, en vertraagden de beelden. Wat ze zagen was opvallend consistent:

• Bij zoet (suikerwater) stak de hommel haar tong — de glossa — naar buiten, een beweging die sterk lijkt op "je lippen aflikken" na iets lekkers.
• Bij bitter of zout ging de kop snel heen en weer en veegde de hommel haar mond schoon: een duidelijk afwerende reactie.

Het cruciale punt: dit waren geen simpele voedingsreflexen of "ik-wil-dit"-gedrag. De onderzoekers maken onderscheid tussen willen (ergens naartoe bewegen) en fijn of vervelend vinden (iets als prettig of onprettig beoordelen). En het waren juist die laatste, waarderende reacties die ze zagen.

Waarom dit onderzoek zo bijzonder is

De studie werd uitgevoerd door professoren Fei Peng en Cwyn Solvi (Southern Medical University in Guangzhou, China), bij achttien hommelkolonies, en verscheen in het gerenommeerde tijdschrift PNAS.

Wat het baanbrekend maakt: dit soort "gezichtsuitdrukkingen" van waardering en afkeer waren nog nooit eerder buiten zoogdieren waargenomen. Dat een insect met een piepklein brein zulke gedragingen laat zien, zet vraagtekens bij hoe we over het bewustzijn van insecten denken — niet alleen van hommels, maar van insecten in het algemeen.

Zoals professor Peng het samenvat: veel mensen vinden het prima om te zeggen dat insecten kunnen waarnemen, leren en beslissen. Maar zeggen dat ze dingen als aangenaam of onaangenaam ervaren? Daar wringt het bij de meesten. Dit onderzoek duwt precies tegen dat gevoel aan.

Even oppassen: "emotie-achtig", niet "emotie"

Belangrijk om als bijenliefhebber goed door te geven: de onderzoekers beweren niet dat hommels menselijke emoties voelen of aantoonbaar bewustzijn hebben. Ze zijn juist voorzichtig.

Neuroetholoog Andrew Barron (Macquarie University, Sydney) verwoordt het mooi: we weten nog niet wat een hommel écht ervaart, maar we kunnen wel emotie-achtig gedrag waarnemen. Het gaat om een praktisch "kijkvenster" op hun innerlijke toestand — iets waarmee wetenschappers nu experimenteel aan de slag kunnen. Gezichtsuitdrukkingen zijn, zegt Barron, een belangrijk raam naar de innerlijke wereld van dieren.

Er speelt al lang een spanning in de wetenschap: zijn insecten dieren, of eigenlijk een soort mini-robotjes? Deze studie is weer een stap richting het eerste — richting het idee dat er, in Barrons woorden, "een innerlijk leven" hoort bij het zijn van een bij.

Een brein van minder dan een milligram

Wat het extra fascinerend maakt: het hommelbrein weegt minder dan een milligram. Naar menselijke maatstaven flinterdun. En toch lijkt dat minuscule brein een vorm van innerlijk leven te kunnen dragen.

Barron wijst er ook op dat er qua breinorganisatie geen groot verschil is tussen een bij en een vlieg. Met andere woorden: als een hommel dit kan, dan zegt dat mogelijk iets over insecten veel breder. En dat heeft gevolgen voor hoe we met insecten omgaan — van hoe we ze behandelen tot hoe we erover nadenken.

Wat betekent dit voor ons — en voor onze hommels?

Voor wie zich met wilde bijen bezighoudt, raakt dit een gevoelige snaar. Hommels horen bij onze meest herkenbare en geliefde wilde bijen, en ze staan hier net zo goed onder druk als de rest. Dit onderzoek voegt daar iets aan toe: het maakt het net wat moeilijker om een hommel te zien als een simpel bestuivingsmachientje.

Een paar dingen om mee te nemen:

1. Neem hommels serieus als dieren. Of ze nu "voelen" of niet — het onderzoek laat zien dat er meer achter dat brein zit dan reflexen. Een reden te meer om zorgvuldig met ze om te gaan.
2. Goed eten telt. Als hommels onderscheid maken tussen lekker en vies, dan telt de kwaliteit van hun voedselbronnen. Gevarieerde, nectar- en stuifmeelrijke bloemen zijn niet zomaar decoratie.
3. Gebruik het als verhaal. "Bijen die gezichten trekken" is precies zo'n weetje dat mensen aan het denken zet. Perfect om je publiek te laten voelen waarom die kleine hommel in de tuin bescherming verdient.

Tot slot

Of hommels nu echt genieten van hun suikerwater, dat weten we nog niet. Maar we hebben nu wél beelden van een insect dat na een slok bitter zijn kop schudt — en na een slok zoet zijn lippen likt. Voor zo'n klein beestje met zo'n klein brein is dat een groot idee: misschien is er meer aan de hand in dat hommelkopje dan we lang dachten.

Bron: onderzoek van Fei Peng en Cwyn Solvi (Southern Medical University, Guangzhou), gepubliceerd in PNAS (2026), met commentaar van Andrew Barron (Macquarie University). Naar berichtgeving in The Telegraph, 6 juli 2026.