Klimaatverandering maakt bijen nóg gevoeliger voor bestrijdingsmiddelen
Klimaatverandering treft bestuivers op meerdere manieren. Langdurige regenperiodes in het voorjaar kunnen leiden tot een hoge sterfte onder hommelkoninginnen doordat zij dagenlang niet kunnen uitvliegen om voedsel te zoeken. Hete en droge zomers zorgen juist voor een tekort aan nectar, omdat bloemen minder produceren of eerder uitgebloeid zijn.
Nieuw wetenschappelijk onderzoek laat zien dat er nóg een zorgwekkend effect is: warmere winters maken bijen gevoeliger voor bestrijdingsmiddelen.. Maar nieuw onderzoek laat zien dat er nóg een probleem is: warmere winters maken bijen gevoeliger voor bestrijdingsmiddelen. De combinatie van klimaatverandering en pesticiden blijkt veel schadelijker dan beide factoren afzonderlijk.
Onderzoekers van de Universitat Autònoma de Barcelona onderzochten de rosse metselbij (Osmia cornuta), een solitaire bij die veel voorkomt in Europa en een belangrijke bestuiver is van fruitbomen. Zij ontdekten dat bijen die een warmere winter hadden doorgemaakt veel sterker reageerden op een blootstelling aan een gangbaar insecticide dan bijen die een normale winter hadden gehad.
Warmere winters kosten energie
Solitaire bijen overwinteren als volwassen insect in hun cocon. Tijdens deze maanden eten ze niets en leven ze volledig van de vetreserves die ze als larve hebben opgebouwd.
Het onderzoek laat zien dat warmere winters ervoor zorgen dat deze vetreserves sneller worden verbruikt. De bijen verliezen daardoor meer lichaamsgewicht en beschikken in het voorjaar over minder energiereserves. Hoewel de warmere winter op zichzelf nauwelijks extra wintersterfte veroorzaakte, leefden de bijen na hun ontwaken wel duidelijk korter. Dat is belangrijk, want een kortere levensduur betekent minder tijd om nesten te bouwen en nakomelingen voort te brengen.
Pesticiden komen extra hard aan
Na de winter kregen de bijen een lage dosis van het insecticide sulfoxaflor toegediend. De onderzoekers gebruikten hoeveelheden die vergelijkbaar zijn met resten die in nectar van behandelde gewassen kunnen voorkomen.
De gevolgen waren duidelijk:
- de bijen reageerden minder goed op licht, wat wijst op verstoring van hun zenuwstelsel;
- ze namen minder voedsel op;
- hun levensduur nam af.
Maar het meest opvallende was de combinatie van beide stressfactoren. Bijen die zowel een warme winter hadden doorgemaakt als werden blootgesteld aan de hoogste dosis insecticide leefden ongeveer 70% korter dan de controlegroep. De effecten versterkten elkaar dus. Wetenschappers spreken dan van een synergetisch effect: samen veroorzaken twee stressfactoren veel meer schade dan afzonderlijk.
Waarom gebeurt dit?
Volgens de onderzoekers speelt waarschijnlijk het zogenoemde vetlichaam van de bij een belangrijke rol. Dit orgaan is vergelijkbaar met een combinatie van onze lever en vetreserve. Het slaat energie op, ondersteunt het immuunsysteem én helpt schadelijke stoffen af te breken.
Wanneer warmere winters deze vetreserves uitputten, heeft de bij vermoedelijk minder capaciteit om bestrijdingsmiddelen onschadelijk te maken. Daardoor worden zelfs lage concentraties pesticiden schadelijker.
Ook kleinere bijen lopen extra risico
Het onderzoek liet nog een zorgwekkend resultaat zien. Kleinere bijen leefden korter dan grotere exemplaren. Dat wijst erop dat ook voedselgebrek tijdens de larvale ontwikkeling gevolgen heeft voor de overlevingskansen later in het leven.
Daarmee laat deze studie zien dat verschillende problemen elkaar versterken. Minder bloemen betekent minder voedsel. Warmere winters putten de energiereserves uit. En bestrijdingsmiddelen komen vervolgens extra hard aan.
Belangrijke boodschap voor het toelatingsbeleid
Op dit moment worden bestrijdingsmiddelen meestal getest onder standaardomstandigheden. Maar in de natuur krijgen bijen te maken met meerdere stressfactoren tegelijk: klimaatverandering, voedseltekort, ziekten én pesticiden.
Volgens de onderzoekers zouden deze gecombineerde effecten veel nadrukkelijker moeten worden meegenomen bij de beoordeling van bestrijdingsmiddelen. Anders bestaat het risico dat middelen veilig lijken in het laboratorium, terwijl ze in de praktijk veel schadelijker zijn.
Standpunt van de Bijenstichting
Deze studie bevestigt opnieuw wat wij al langer benadrukken: de achteruitgang van wilde bijen en hommels kent niet één oorzaak. Klimaatverandering, voedselgebrek en bestrijdingsmiddelen versterken elkaar. Juist daarom pleiten wij voor een integrale aanpak.
Met ons Hommel Herstelplan, de opleiding van Hommelcoaches, het stimuleren van biologische bloembollen en ons onderzoek naar bestrijdingsmiddelen bij hommels werken we aan een leefomgeving waarin bestuivers weer een toekomst hebben.
Want als klimaatverandering bestrijdingsmiddelen nóg gevaarlijker maakt, kunnen we ons niet veroorloven om deze problemen los van elkaar te blijven bekijken.
