Europese Rode Lijst van Bijen 2026: zorgwekkende trends, maar ook kansen voor herstel
Bijen vormen de ruggengraat van onze voedselproductie en biodiversiteit. Ongeveer vier van de vijf plantensoorten zijn afhankelijk van bestuiving door insecten. Wilde bijen leveren daarbij de grootste bijdrage. De economische waarde van bestuivers voor de landbouw in de Europese Unie wordt geschat op €5 tot €15 miljard per jaar. Maar hun rol reikt verder: bijen zijn sleutelsoorten die ecosystemen draaiende houden.
De Europese Rode Lijst van Bijen 2026 laat zien dat de situatie onder druk staat, al zijn er ook nog veel soorten die standhouden.
De meest uitgebreide analyse tot nu toe
In deze nieuwe beoordeling zijn 1.928 bijensoorten onderzocht, gebaseerd op meer dan 4,3 miljoen waarnemingen en uitgevoerd door ruim 200 experts. Daarmee is dit de meest complete analyse van wilde bijen in Europa tot nu toe.
Belangrijkste resultaten
1 op de 10 soorten wordt bedreigd
- Europa: 10,4% van de bijensoorten bedreigd
- EU: circa 10%
- Mogelijk oplopend tot ruim 20% door ontbrekende data
Daarnaast zijn:
- 25 soorten kritiek bedreigd
- 14 soorten mogelijk al verdwenen
Groot aandeel lijkt stabiel
- Ongeveer twee derde valt in de categorie “niet bedreigd”
- Voor 14% van de soorten ontbreekt voldoende kennis
Veel unieke Europese soorten
- 21,6% van de bijensoorten is endemisch
- Vaak gebonden aan kwetsbare gebieden zoals eilanden en bergen
Nederland: situatie duidelijk ongunstiger
Waar op Europees niveau ongeveer 1 op de 10 soorten wordt bedreigd, laat de Nederlandse Rode Lijst van bijen (2018) een veel zorgwekkender beeld zien.
- 55% van de Nederlandse bijensoorten staat op de Rode Lijst
- 46 soorten zijn al verdwenen uit Nederland
- Slechts 150 soorten worden als niet bedreigd beschouwd
De verdeling:
- Ernstig bedreigd: 30 soorten
- Bedreigd: 42 soorten
- Kwetsbaar: 38 soorten
- Gevoelig: 25 soorten
Deze cijfers laten zien dat Nederland binnen Europa een negatieve uitschieter is.
De beoordeling is gebaseerd op:
- Zeldzaamheid (2002–2016)
- Trend sinds 1950
Hieruit blijkt dat veel soorten niet alleen zeldzaam zijn, maar ook langdurig achteruitgaan.
Extra zorg: hommels en specialisten
- Van de 27 hommelsoorten staan er 17 op de Rode Lijst
- 7 hommelsoorten zijn al verdwenen uit Nederland
- 80% van de klaverspecialisten staat op de Rode Lijst
Dit onderstreept dat juist soorten met een specifieke voedselbehoefte of leefomgeving het zwaar hebben.
De grootste bedreigingen voor wilde bijen
Intensieve landbouw
- Monoculturen
- Gebruik van pesticiden en kunstmest
- Bodemuitputting
Klimaatverandering
- Temperatuurstijging
- Extreem weer
Verlies van leefgebied
- Verstedelijking
- Versnippering van natuur
Invasieve soorten en ziekten
- Verstoring van ecosystemen
Vervuiling
- Chemische stoffen en microplastics
Europees beleid biedt aanknopingspunten
De resultaten ondersteunen belangrijke beleidslijnen zoals:
- EU Biodiversiteitsstrategie 2030
- EU Pollinators Initiative
- Nature Restoration Regulation
Deze richten zich op herstel van natuur en het terugdringen van de achteruitgang van bestuivers.
Wat is er nodig?
Herstel van leefgebieden
Meer bloemrijke en diverse landschappen
Bijvriendelijke landbouw
Minder pesticiden, meer variatie
Monitoring en onderzoek
Meer inzicht in populaties en trends
Samenwerking
Sterkere netwerken van experts
Integratie in beleid
Bijen meenemen in ruimtelijke en landbouwkeuzes
Conclusie
De Europese cijfers geven reden tot zorg, maar de Nederlandse situatie laat zien dat het ook aanzienlijk slechter kan. Met meer dan de helft van de soorten op de Rode Lijst is duidelijk dat de druk in Nederland extreem hoog is.
De oorzaken zijn bekend en grotendeels beïnvloedbaar. Dat maakt dit tegelijk een probleem én een kans. Met gerichte maatregelen kan het tij worden gekeerd, maar daarvoor is versnelling nodig.
Om deze redenen blijft de Bijenstichting aandringen op het terugdringen van bestrijdingsmiddelen en blijft onverminderd voorlichting geven hoe elke Nederlander kan helpen om de leefomgeving van bijen te verbeteren.
